નકલી ઘી કેવી રીતે ઓળખવું? ઘરે કરી શકાય તેવી તપાસ અને ફરિયાદ ક્યાં કરવી

તહેવારો પહેલાં ઘીની માંગ વધે ત્યારે ભેળસેળ પણ વધે છે. ઑક્ટોબર 2026માં જ વડોદરામાં હજારો કિલો શંકાસ્પદ ઘી સીલ કરાયું હતું. નીચેની માહિતી ભારત સરકારની ખાદ્ય સુરક્ષા સંસ્થા FSSAIની ઘરેલુ તપાસ માર્ગદર્શિકા (DART) પર આધારિત છે.

ઘીમાં સ્ટાર્ચની ઘરે તપાસ (આયોડિન ટેસ્ટ)

ઘીમાં બાફેલા બટાકા, શક્કરિયા કે અન્ય સ્ટાર્ચ ભેળવાયો છે કે નહીં તે ઘરે ચકાસી શકાય છે:

1. પારદર્શક કાચના વાટકામાં અડધી ચમચી ઘી લો.
2. તેમાં ટિંચર આયોડિનનાં 2–3 ટીપાં નાખો (દવાની દુકાને મળે છે).
3. જો રંગ ભૂરો (બ્લુ) થાય તો તેમાં સ્ટાર્ચની ભેળસેળ છે. રંગ ન બદલાય તો સ્ટાર્ચ નથી.

કઈ ભેળસેળ ઘરે પકડાતી નથી?

પામોલીન તેલ, અન્ય સસ્તાં તેલ કે વનસ્પતિ ઘીની ભેળસેળ ઘરે કોઈ ભરોસાપાત્ર રીતે પકડી શકાતી નથી. FSSAIની માર્ગદર્શિકામાં તેના માટે કોઈ ઘરેલુ તપાસ નથી; તે માત્ર માન્ય લેબોરેટરીમાં જ નક્કી થાય છે. હાથમાં પીગળાવવું કે ગરમ કરવું જેવા નુસખા પર આધાર ન રાખો.

ખરીદતી વખતે શું ધ્યાન રાખવું?

• પેક પર FSSAI લાઇસન્સ નંબર, ઉત્પાદકનું નામ-સરનામું, બેચ નંબર અને ઉત્પાદન તારીખ છે કે નહીં તે જુઓ
• ખુલ્લું (લૂઝ) ઘી ખરીદવાનું ટાળો
• બજાર ભાવ કરતાં ઘણું સસ્તું “શુદ્ધ ઘી” શંકાસ્પદ ગણો
• પેકિંગ ફાટેલું કે ફરી સીલ કરેલું લાગે તો ન ખરીદો

ફરિયાદ ક્યાં કરવી?

• FSSAI હેલ્પલાઇન: 1800 11 2100 (ટોલ ફ્રી, 24×7)
• FSSAI Food Safety Connect એપ અથવા ઓનલાઇન પોર્ટલ – ફરિયાદ નંબર SMSથી મળે છે
• ગુજરાત ગ્રાહક ફરિયાદ હેલ્પલાઇન: 1800 233 5500 (ટોલ ફ્રી; FSSAIની યાદી મુજબ ખોરાક સંબંધી ફરિયાદ માટે)
• ખોરાક અને ઔષધ નિયમન તંત્ર (FDCA), ગુજરાતનું ઓનલાઇન ફરિયાદ ફોર્મ
• ભેળસેળ કરતી જગ્યાની માહિતી હોય તો યુવરાજસિંહ જાડેજાની ટીમને ગુપ્ત રીતે જાણ કરો – તમે નામ વગર પણ જાણ કરી શકો છો