દૂધમાં ભેળસેળ કેવી રીતે ચકાસવી? ઘરે કરી શકાય તેવી 4 સરળ તપાસ

ગુજરાતમાં શંકાસ્પદ દૂધના ટેન્કર પકડાયાના કિસ્સા વારંવાર બને છે. દૂધ રોજ ઘરના દરેક સભ્ય પીએ છે, એટલે નીચેની સરળ તપાસ જાણવી જરૂરી છે. આ માહિતી ભારત સરકારની ખાદ્ય સુરક્ષા સંસ્થા FSSAIની ઘરેલુ તપાસ માર્ગદર્શિકા (DART) પર આધારિત છે.

1. દૂધમાં પાણી

1. દૂધનું એક ટીપું ચળકતી, ઢાળવાળી સપાટી પર મૂકો.
2. શુદ્ધ દૂધ ત્યાં જ રહે છે અથવા ધીમે વહીને પાછળ સફેદ લીટી છોડે છે.
3. પાણી ભેળવેલું દૂધ કોઈ નિશાન છોડ્યા વગર તરત વહી જાય છે.

2. દૂધમાં ડિટર્જન્ટ

1. 5–10 મિ.લી. દૂધમાં એટલું જ પાણી ઉમેરો.
2. સારી રીતે હલાવો.
3. ડિટર્જન્ટ હોય તો ઘટ્ટ ફીણ થાય છે; શુદ્ધ દૂધમાં માત્ર પાતળું ફીણ થાય છે.

3. દૂધ અને માવા-પનીરમાં સ્ટાર્ચ

1. દૂધમાં સીધાં ટિંચર આયોડિનનાં 2–3 ટીપાં નાખો. (માવો, છેના કે પનીર હોય તો 2–3 મિ.લી. નમૂનો 5 મિ.લી. પાણીમાં ઉકાળી, ઠંડો કરી પછી ટીપાં નાખો.)
2. રંગ ભૂરો (બ્લુ) થાય તો સ્ટાર્ચની ભેળસેળ છે.

4. સિન્થેટિક દૂધ

• સિન્થેટિક દૂધ પીધા પછી મોઢામાં કડવો સ્વાદ રહે છે.
• આંગળીઓ વચ્ચે ઘસતાં સાબુ જેવું ચીકણું લાગે છે.

ફરિયાદ ક્યાં કરવી?

• FSSAI હેલ્પલાઇન: 1800 11 2100 (ટોલ ફ્રી, 24×7)
• FSSAI Food Safety Connect એપ અથવા ઓનલાઇન પોર્ટલ
• ગુજરાત ગ્રાહક ફરિયાદ હેલ્પલાઇન: 1800 233 5500 (ટોલ ફ્રી; FSSAIની યાદી મુજબ ખોરાક સંબંધી ફરિયાદ માટે)
• ખોરાક અને ઔષધ નિયમન તંત્ર (FDCA), ગુજરાતનું ઓનલાઇન ફરિયાદ ફોર્મ
• શંકાસ્પદ ટેન્કર કે ડેરીની માહિતી હોય તો યુવરાજસિંહ જાડેજાની ટીમને ગુપ્ત રીતે જાણ કરો

આ તપાસ માત્ર સંકેત આપે છે. ખાતરીપૂર્વકનું પરિણામ માન્ય લેબોરેટરીની તપાસથી જ મળે છે.